Z Joanne Greenberg poznałam się literacko nieco ponad dwa lata temu, gdy sięgnęłam po „Nigdy nie obiecywałam ci ogrodu pełnego róż”. Pamiętam, jak pomyślałam i zresztą tę myśl zapisałam, że dla takich książek warto czytać. A jednak mimo że to spotkanie było tak poruszające, to trochę obawiałam się sięgnąć po „Znaki serca”. 

To historia Abla i Janice, którzy poznają się w szkole dla głuchych i z czasem zostają małżeństwem. Porozumiewają się ze sobą przede wszystkim językiem migowym (Znakami), który w czasach, kiedy toczy się akcja (od końca lat 20. do początku lat 60.) nie był właściwie traktowany jako język, bo wciąż żywa była ideologia oralizmu, gdzie punktem wyjścia jest czytanie z ruchu warg, nauka fonicznego porozumiewania się i zakaz migania.

Moje obawy przed lekturą tej książki wynikały z poczucia, że wiem o społeczności Głuchych zdecydowanie za mało. Jedyne bezpośrednie doświadczenie, jakie miałam z tą kulturą i językiem migowym to kontakt z dziećmi głuchych rodziców, którym kiedyś, w ramach wolontariatu, pomagałam w nauce i które na jednych z zajęć uczyły mnie i inne osoby Znaków. Dziś już niestety pamiętam z nich niewiele, ale z tej znajomości utkwiło mi też w pamięci to, że te dzieci często musiały pomagać rodzicom w załatwieniu różnych spraw, także takich „dorosłych”, np. urzędowych. I w tym kontekście lepiej rozumiałam zachowanie Margaret, słyszącej córki bohaterów książki, kiedy to na niej skupiała się konieczność bycia łącznikiem miedzy głuchymi rodzicami, a światem słyszących.

Dla mnie „Znaki serca” to powieść o ludziach i emocjach. O mentalnym pancerzu, który wytworzyła sobie Janice w zderzeniu z codziennością i przeciwnościami losu i o tym, że ładne ubrania do kościoła były czymś więcej niż tylko ubraniami, podobnie jak drgania maszyny i jej stały rytm były nie tylko pracą. O niesłabnącej ciekawości Abla, potrzebie uczenia, rozumienia i nadziei na lepsze jutro i o dumie z umiejętności obsługi i wykrywania anomalii w działaniu maszyn w drukarni. O przeświadczeniu Margaret, że jak tylko odpowiednio mocno się postara to zapobiegnie kłótniom rodziców, o odpowiedzialności, której nie powinno dźwigać dziecko, o byciu na rozdrożu między jednym światem a drugim. A to tak naprawdę maleńki wycinek tego, jak uważnie Joanne Greenberg pochyla się nad swoimi bohaterami i jak pozwala w tych wszystkich sytuacjach dostrzec cały ogrom uczuć - niepewności, strachu, wykluczenia, ale czasem też dumy i radości.

To jedna z tych książek, które ściskają w środku, ale wcale nie dlatego, że jest obliczona na wywołanie takiego efektu. To dzieje się jakby przy okazji, gdy ze strony na stronę bohaterowie stają się bliżsi, a ich codzienność jest autentycznie przejmująca, nawet wtedy, a może właśnie szczególnie wtedy, gdy nie dzieją się wielkie rzeczy. Joanne Greenberg jest daleka od romantyzowania czegokolwiek, za to z dużą wnikliwością otwiera czytelnikom oczy na problemy z jakimi mierzyła się kiedyś (i pewnie w wielu aspektach mierzy nadal) społeczność Głuchych. I nie śmiałabym twierdzić, że teraz rozumiem już wszystko, ale na pewno rozumiem więcej. Warto przeczytać. 

„W szkole często mówiono, że w Świecie Słyszących są kościoły. Zamierzali wybrać się tam jak najszybciej, gdy będą mieli pracę, ładne ubrania, pierścionek, zegarek. Chcieli mieć przyjaciół, zwyczaje, zapraszać innych i przyjmować zaproszenia. Teraz świat stał się zimny; pierścionek, pieniądze i nadzieja zniknęły. Nie pojechaliby do kościoła, nawet gdyby mieli za co kupić bilet na tramwaj. Przyjaciele byli zbyt kosztowni, a nadzieje budziły zbyt wielki strach”. (s. 40)

„Zmiana jest niebezpieczna, jeśli nie jest potrzebna. Nie można zmienić się bez powodu”. (s. 115)

„Nigdy nie zastanawiał się nad tym, co oznacza nie słyszeć słów przekazujących myśli, nie móc zrozumieć idei, które nie są konkretne ani bezpośrednie. Myślał, że Głusi po prostu nie słyszą. Nie dawało się tego wytłumaczyć”. (s. 193)

„Słyszący zawsze uważają, że słowa mają wiele znaczeń, a Głusi zawsze płacą najwyższą cenę za wyjaśnienie i najdłużej trwają w niepewności”. (s. 256)